Guceceka mu gihe cy’ibibazo ;Umutwaro ushobora gutera Indwara Zirenga 12
Izindi nkuru

Guceceka mu gihe cy’ibibazo ;Umutwaro ushobora gutera Indwara Zirenga 12

Sammyart User2026 Ugushyingo 28 min gusoma
Guceceka mu gihe cy’ibibazo ;Umutwaro ushobora gutera Indwara Zirenga 12
Sanga:
writer.umunsi.com

Ubushakashatsi mu by'ubuzima bwa muntu bugaragaza ko guhangayika igihe kirekire bishobora kugira ingaruka ku mikorere y’umutima n’imiyoboro y’amaraso, bikongera ibyago byo kurwara indwara zirimo Stroke.

Ni Mu gihe Kandi Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO) rigaragaza ko abantu bagera ku 727,000 bapfuye biyahuye mu mwaka wa 2021, impuguke nazo mu by'ubuzima zikomeza kugaragaza akamaro ko kwita ku buzima bwo mu mutwe no gufasha abantu bahanganye n’ibibazo bitandukanye nka Bumwe mu bufasha bwo kurengera Ubuzima.

Iyo urebye Mu buzima bwa buri munsi, abantu bahura n’ibibazo bitandukanye birimo ubukene, kubura akazi, amakimbirane yo mu miryango, gutandukana n’abo bakunda, kwigunga ndetse no kubura icyizere cy’ejo hazaza. Igihe bamwe bahuye n’ibi bibazo, bahitamo kubigumana mu mitima, bakirinda kubiganiriza abandi kubera gutinya gucirwa urubanza, kutumvwa cyangwa kugaragara nk’abantu badafite imbaraga zo kwihanganirq ibibabaho.

Kwigunga

Kwigunga

Kurundi ruhande Nubwo guceceka ubwabyo atari indwara cyangwa impamvu yemejwe itera Stroke, kubaho mu gihirahiro cy’ibibazo no guhangayika igihe kirekire bishobora kugira ingaruka ku buzima bw’umuntu, haba mu mitekerereze no ku mikorere y’umubiri.

Nkuko bigaragazwa na Raporo y’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (WHO), yasohotse ku wa 23 Gicurasi 2025, igaragaza ko abantu bagera ku 727,000 bapfuye biyahuye ku isi mu mwaka wa 2021. Iyo raporo kandi igaragaza ko 73% by’impfu zatewe no kwiyahura zabereye mu bihugu bikiri mu nzira y’amajyambere, mu gihe 56% by’abapfuye bari munsi y’imyaka 50. Kwiyahura kandi biri mu mpamvu zikomeye zitera impfu mu rubyiruko ruri hagati y’imyaka 15 na 29.

WHO

WHO

Ku rundi ruhande, imibare ya World Stroke Organization yo mu 2025, ishingiye ku bushakashatsi bwa Global Burden of Disease 2021, igaragaza ko abantu bagera kuri miliyoni 7 bapfuye bazize Stroke mu mwaka wa 2021. Muri uwo mwaka, abantu miliyoni 11.9 barwaye Stroke ku nshuro ya mbere, mu gihe abandi miliyoni 93.8 bari basanzwe babana n’ingaruka z’iyo ndwara.

Indwara ya Stroke ni indwara ifata ubwonko bitewe no guhagarara cyangwa kugabanuka kw’amaraso abugezaho umwuka wa Oxygen, cyangwa guturika kw’imitsi ijyana amaraso mu bwonko. Ishobora gutera ubumuga buhoraho, gutakaza ubushobozi bwo kuvuga, kugenda cyangwa gukora ibikorwa bya buri munsi, ndetse ishobora no gutera urupfu.

Ubushakashatsi bwasohotse mu kinyamakuru Frontiers in Neurology mu 2025, bwasesenguye ubushakashatsi 28 bwari bukubiyemo abantu barenga 950,000. Ibyavuye muri bwo byagaragaje ko abantu bahuye n’ihungabana rikomeye ryo mu mutwe bashobora kugira ibyago byo kurwara Stroke byiyongereyeho 46% ugereranyije n’abatari bahuye n’ibyo bibazo. Ibi bigaragaza isano ishobora kuba hagati y’ihungabana n’indwara z’imiyoboro y’amaraso, ariko ntibihamya ko guceceka cyangwa guhangayika byonyine bitera Stroke.

Mugihe umuntu ahangayitse, umubiri ushobora kurekura imisemburo nka Adrenaline na Cortisol, ituma umutima utera vuba kandi umuvuduko w’amaraso ukazamuka. Iyo guhangayika bimaze igihe kirekire, bishobora kugira uruhare mu kongera ibyago by’indwara z’umutima n’imiyoboro y’amaraso. Icyakora, hari n’izindi mpamvu zikomeye zitera Stroke, zirimo umuvuduko ukabije w’amaraso, diyabete, cholesterol nyinshi, kunywa itabi, umubyibuho ukabije no kudakora imyitozo ngororamubiri.

Ku bijyanye n’ubuzima bwo mu mutwe, inzobere zigaragaza ko ibibazo bikomeye by’ubuzima, kwiheba, kwigunga no kubura ubufasha bishobora kugira uruhare mu gutuma umuntu agira ibitekerezo byo kwiyambura ubuzima. Ni yo mpamvu WHO ishimangira ko gukumira kwiyahura bisaba ubufatanye bw’imiryango, inzego z’ubuzima, amashuri, abayobozi n’umuryango mugari.

Abantu bahanganye n’ibibazo by’ubuzima bwo mu mutwe bakwiye kubona ahantu hatekanye ho kuganirira, bagahabwa ubufasha n’inzobere aho bikenewe. Kuganira n’umuntu wizewe, kwitabaza abajyanama b’ubuzima bwo mu mutwe, gukora imyitozo ngororamubiri, gusinzira bihagije no kwita ku mirire ni zimwe mu nzira zifasha kubungabunga ubuzima.

Nanone, kumenya ibimenyetso bya Stroke ni ingenzi. Kunanirwa gutungurana k’ukuboko cyangwa ukuguru, kugorama k’umunwa, kubura ubushobozi bwo kuvuga neza no gutakaza ubushobozi bwo kuringaniza umubiri ni ibimenyetso bisaba ubuvuzi bwihutirwa.

Muri make Imibare y’impfu ziterwa na Stroke no kwiyahura igaragaza ko ubuzima bw’umubiri n’ubwo mu mutwe ari ibibazo bidakwiye gufatwa nk’iby’umuntu ku giti cye gusa. Guhangana n’ibibazo mu bwihisho, kwigunga no kubura ubufasha bishobora kongera uburemere bw’ingaruka z’ibibazo umuntu ahura na byo. Kubaka umuryango uha agaciro ibiganiro ku buzima bwo mu mutwe, gufasha abari mu bibazo no kubashishikariza kwivuza ni intambwe ikomeye mu kurengera ubuzima.

Sources:

Ibyifuzo by’abasomyi

Andika igitekerezo cyawe

0/2000

Igitekerezo cyawe kizemezwa n’abaditsi mbere y’uko cyagaragara. Ibyanditsse n’ababotsi cyangwa spam ntibyemewe.

Inkuru zerekeye

Impamvu ukwiriye kujya ufata ifunguro rya mu gitondo n’akamaro rifitiye umubiri
Izindi nkuru

Impamvu ukwiriye kujya ufata ifunguro rya mu gitondo n’akamaro rifitiye umubiri

umubiri Abantu benshi bajya basimbuka ifunguro rya mu gitondo kubera kubura umwanya, kutagira ubushake bwo kurya bakibyuka cyangwa gutekereza ko kutarifata nta ngaruka bigira ku buzima.

KWIZERA Jean de Dieuiminsi 1 yashize
AMAKURU MASHYA: Hemejwe ko nta muntu waburiye ubuzima mu Inkongi yibasiye isoko rya Musanze
Izindi nkuru

AMAKURU MASHYA: Hemejwe ko nta muntu waburiye ubuzima mu Inkongi yibasiye isoko rya Musanze

Nyuma y'amasaha atari make abanyarwanda bari mu gihirahiro, Bashaka kumenya Niba Hari abantu baburiye ubuzima mu Inkongi y'umuriro yibasiye Isoko rya Musanze, Guverinoma y'u Rwanda ibishyizeho umucyo.

ISHIMWE Didier Olivier2026 Ukwakira 11
Inyubako y'Isoko rya Musanze izwi nka Goico Plaza yahiye irakongoka
Izindi nkuru

Inyubako y'Isoko rya Musanze izwi nka Goico Plaza yahiye irakongoka

Inkongi y’umuriro ikomeye cyane yibasiye inyubako y'Isoko rya Musanze izwi nka Goico Plaza riherereye muri aka Karere ka Musanze, ibirimo byose birakongoka.

ISHIMWE Didier Olivier2026 Ukwakira 11
Ubukwe bwe bwatashywe n'abantu 30 gusa: Apôtre Mutabazi yakoze ubukwe n'umukunzi we
Izindi nkuru

Ubukwe bwe bwatashywe n'abantu 30 gusa: Apôtre Mutabazi yakoze ubukwe n'umukunzi we

Apôtre Mutabazi Kabarira Maurice n'umukunzi we Béatrice Mukamana basezeranye kubana akaramata imbere y'amategeko ndetse n'Imana kuri uyu wa Kane tariki 8 Ukwakira 2026.

ISHIMWE Didier Olivier2026 Ukwakira 8
Idubu rikora siporo n’igihunyira kirakaye: Amafoto 10 asekeje y’inyamaswa muri 2026
Izindi nkuru

Idubu rikora siporo n’igihunyira kirakaye: Amafoto 10 asekeje y’inyamaswa muri 2026

Amafoto y’inyamaswa yafashwe mu bihe bitandukanye muri uyu mwaka yongeye kwerekana ko n’Isi y’inyamaswa ishobora gutanga amashusho asekeje cyane nk’uko n’ikiremwamuntu kibigenza.

KWIZERA Jean de Dieu2026 Ukwakira 4
Umunyonzi wo muri RD Congo yapfiriye mu rugendo rwo kwimakaza amahoro
Izindi nkuru

Umunyonzi wo muri RD Congo yapfiriye mu rugendo rwo kwimakaza amahoro

Abategetsi bo muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC/RDC) batangaje urupfu rw'umunyonzi wari ukiri muto watangije gahunda yo kwimakaza amahoro muri icyo gihugu kirangwamo intambara, mu kunyonga igare kuva i Goma mu burasirazuba bw'icyo gihugu yerekeza mu murwa mukuru Rabat wa Maroc.

KWIZERA Jean de Dieu2026 Nzeri 20

Inkuru zishyashya

Imbogo ; Inka Z'Ishyamba Zikomeje Kwicwa Kubera Inyama Zazo.
Ubuzima

Imbogo ; Inka Z'Ishyamba Zikomeje Kwicwa Kubera Inyama Zazo.

Imbogo ni imwe mu nyamaswa nini zo mu gasozi zikunze Kuboneka ku mugabane wa Afurika, ikaba izwiho kugira umubiri munini, amahembe akomeye n'imbaraga ziyifasha kwirwanaho. Nubwo ifite isura isa n'iy'inka zororerwa mu ngo, imbogo ni inyamaswa y'ishyamba ibaho yigenga, ikaba igira uruhare rukomeye mu kubungabunga urusobe rw'ibinyabuzima. Ni yo mpamvu bamwe bayita inka yo mu ishyamba.

Sammyart Useramasaha 6 yashize
Umutoza  Wa  Real  Madrid Y'abagore Ari Mu gahinda Kenshi.
Siporo

Umutoza Wa Real Madrid Y'abagore Ari Mu gahinda Kenshi.

Umutoza wa Real Madrid y'abagore , Pau Quesada, yatangaje ko ikipe atoza ifite ubushobozi bwo kwegukana ibikombe bya shampiyona yo mu Bwongereza ndetse no mu Budage, avuga ko ikintu gikomeye kiyibera inzitizi muri Espagne ari uguhangana na FC Barcelona Women imaze igihe yihariye ruhago y'abagore muri icyo gihugu.

Sammyart Useramasaha 6 yashize
BK Pro League 2026-2027: Gasogi United FC yihagazeho imbere ya APR FC ku mukino w'umunsi wa munani
Imikino

BK Pro League 2026-2027: Gasogi United FC yihagazeho imbere ya APR FC ku mukino w'umunsi wa munani

APR FC nyuma yo Gutsinda Étincelles FC ibitego 2-0 ndetse na Gasogi United FC igatsindwa na Al HILAL FC zanganyije

ADAM Yannickamasaha 16 yashize
Miliyoni 256 Ku isi Zikoresha Urumogi (Marijuwana).
Inkuru y'umunsi

Miliyoni 256 Ku isi Zikoresha Urumogi (Marijuwana).

Ikimera cya Marijuwana (Marijuana), kizwi kandi nka Cannabis cyangwa Ganja, ni kimwe mu biyobyabwenge bikoreshwa cyane ku Isi. Nubwo mu bihugu bimwe na bimwe gifitanye isano n'umuco, imyemerere n'imyidagaduro, ikoreshwa ryacyo rikomeje guteza impungenge inzego z'ubuzima ku Isi kubera ingaruka gishobora kugira ku bwonko, imitekerereze, imyitwarire n'imikorere y'umubiri.

Sammyart Useriminsi 1 yashize
Cristiano Ronaldo Jr. akurikiye inzira ya se, ahamagarwa muri Portugal U-17
Imikino

Cristiano Ronaldo Jr. akurikiye inzira ya se, ahamagarwa muri Portugal U-17

Umuhungu wa Cristiano Ronaldo, Cristiano dos Santos Júnior, uzwi nka Cristianinho, yahamagwe bwa mbere mu ikipe y'igihugu ya Portugal y'abatarengeje imyaka 17 (U-17).

Sammyart Useriminsi 1 yashize
Kayonza : Hatowe Mudugudu ufite Ph.D
INKURU NYAMUKURU

Kayonza : Hatowe Mudugudu ufite Ph.D

Muri Kayonza, umuyobozi ushinzwe abakozi muri Salt of Akagera (yahoze ari Akagera Game Lodge), Dr Christophe Asaba Muyoboke, yagiriwe icyizere cyo kuyobora Umudugudu wa Kiyonza. Mu gihe kandi uwasize amapeti ya gisirikare, Brig Gen (Rtd) Alex Ibambasi, yatorewe gukora nka ushinzwe umutekano mu mudugudu, ibintu byatunguye no gushimisha benshi.

KWIZERA Jean de Dieuiminsi 1 yashize