
Ngiruwonsanga Théoneste warokotse Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yatanze ubuhamya bukomeye bw’uko yagiye arokoka urupfu inshuro nyinshi, harimo n’igihe Interahamwe zamutwikiye mu byatsi yari yihishemo ariko ntibimwice.
Yabitangaje ku wa 7 Mata 2026 ku Kigali Genocide Memorial, ubwo hatangizwaga ibikorwa byo kwibuka ku nshuro ya 32 Jenoside yakorewe Abatutsi.
Mu 1994, Ngiruwonsanga yari afite imyaka 14. Nyuma y’urupfu rwa Juvénal Habyarimana, umuryango we wahise utangira gutekereza uburyo wahunga, kuko bari bazi ko ibikurikiyeho atari amahoro.
Yahunganye na se, mukuru we n’undi mwana, bajya mu gace ka Mukoma ku rusengero rwa ADEPR, ariko bahageze basohorwa n’abari baruhungiyemo, bababwira ko badashaka ko amaraso y’Abatutsi amenekera aho.
Se yabasize abasezeraho, arababwira ngo bajye kwa masenge, ariko ntiyongeye kumubona ukundi.
Bageze aho bajya, nabwo ntibahabona umutekano. Interahamwe zatangiye kubakusanyiriza hamwe, zishuka abagabo ko zigiye kubacungira umutekano, zibicira hamwe zibafungiranye muri segiteri, zibamenamo lisansi zinabateramo gerenade.
Ngiruwonsanga we yari mu bana n’abagore bahungiye ku rusengero rw’Abadivantisiti, aho Interahamwe zababwiye ko zigiye guha abana ibiryo, zibashyira ku murongo zibajyana kubica.
Ati: “Twari abana barenga 120. Interahamwe yitwaga Gasota yashyize igiti ku mwobo, akajya afata umwana akamuca umutwe, ukagwamo.”
Yari ageze hafi kwicwa, ariko umwe mu bari aho aramukura muri uwo murongo amujyana iwe, amugira inama yo guhunga kuko aho hantu nta wuharokokera.
Nyuma yo kuhava, yagerageje gusubira i Shangi, ariko mu nzira bahuye n’Interahamwe zibakurikirana. Yihishe mu ishyamba, ariko baza kubatwika babatwikira mu byatsi.
Ati: “Batwitse cya kirundo cy’ibyatsi twarimo. Umwotsi watumye tubura umwuka, ariko umuriro ntiwatugeraho kuko hasi hari hari amazi.”
Yongeye guhura n’urupfu aho yafashwe n’Interahamwe zari kuri bariyeri, ariko zibanza kujya gusangira inyama n’inzoga zimusiga aho, abasha kubacika.
Yageze ku Kiliziya i Shangi aho hari hahungiye abantu ibihumbi byinshi, basanga na nyina n’abavandimwe be bariyo. Ariko ntibyari ubuhungiro kuko Interahamwe zaje zibagabaho igitero zikoresheje intwaro gakondo, zica benshi.
Ngiruwonsanga yarokotse yihishe munsi y’imirambo. Nyuma Interahamwe zamujyanye kumwica zimuhaye mugenzi we biganaga ngo abe ari we umwica.
Ati: “Yambwiye ati ‘ndakwica Abatutsi mwaremewe gupfa’, ariko tugeze hafi y’aho biciraga abantu aratinya, ndamucika niruka.”
Yaje kugera ku musozi wa Nyarushishi aho Croix-Rouge na UNHCR batangiye kubafasha, nubwo Interahamwe zakomeje kugerageza kubica.
Yavuze ko hari n’abasirikare b’Abafaransa baje muri icyo gihe, ariko aho kubarinda bamwe bafataga abagore ku ngufu cyangwa bagashyigikira Interahamwe.
Yagize ati: “Iyo Rwanda Patriotic Front itaza, nanjye mba ndi mu rwibutso.”
Nyuma yo kurokoka, Ngiruwonsanga yakomeje ubuzima, ariga agera no muri kaminuza, yubaka umuryango, akaba afite umugore n’abana bane.
Ashimira uburyo u Rwanda rwiyubatse nyuma ya Jenoside, ndetse akavuga ko ubuzima n’icyizere byagarutse ku barokotse, nubwo amateka babayemo atazibagirana.














