‘Monetization’ si impano u Rwanda ruteze guhabwa, ni ishoramari rigomba kubakwa
Ikoranabuhanga

‘Monetization’ si impano u Rwanda ruteze guhabwa, ni ishoramari rigomba kubakwa

KWIZERA Jean de Dieu2026 Gashyantare 87 min gusoma
‘Monetization’ si impano u Rwanda ruteze guhabwa, ni ishoramari rigomba kubakwa
Sanga:
writer.umunsi.com
Mu gihe cyashize, kubona inyungu ku mbuga nkoranyambaga byafatwaga nk’amahirwe ahambaye ahabwa cyane abahanzi n’abanyabugeni bo mu bihugu bikize. Gusa uko ikoranabuhanga ryagendaga ritera imbere, Isi yahindutse isoko imwe idafite imipaka, aho umuntu uri i Kigali, Nairobi cyangwa Lagos ashobora kugera ku bakunzi b’ibihangano bye bari i New York, Paris cyangwa London. Icyakora, kuri benshi mu Banyarwanda, iyo mpinduka ntiyabaye isoko y’inyungu nk’uko byifuzwa. Nubwo imbuga nkoranyambaga nka YouTube, Facebook, Instagram na TikTok zabaye urubuga rukomeye rwo kwigaragaza no kwamamaza, abenshi mu bazikoresha mu Rwanda ntibarabasha kuzikoreraho amafaranga mu buryo bwemewe. Hari n’abahitamo kwiyitirira ibindi bihugu kugira ngo babone amahirwe yo kwinjiza, ibintu bidakwiye igihugu cyihaye intego yo kuba igicumbi cy’ikoranabuhanga n’udushya. Iki kibazo ni cyo Perezida wa Repubulika Paul Kagame yagarutseho ku wa Gatanu tariki ya 6 Gashyantare 2026, mu Nama y’Igihugu y’Umushyikirano yabereye muri Kigali Convention Center. Yasabye ko imbogamizi zikumira ‘monetization’ zikurwaho vuba, anashimangira ko ari amahirwe akwiye kugirira umumaro urubyiruko n’ubukungu bw’igihugu muri rusange. Ibi byakurikiye ijambo ry’umuhanzi Bruce Melodie, wagaragaje ko abakoresha imbuga nkoranyambaga babangamiwe no kutazibonamo inyungu nyamara hari abo izo mbuga zibeshaho mu bindi bihugu. Mu magambo ye, Bruce Melodie yasabye Leta gutanga umusanzu ifasha urubyiruko ruri gukora neza ku mbuga nkoranyambaga kubyaza umusaruro ibyo rukora. Yagaragaje ko hari abantu binjiza amafaranga menshi binyuze kuri internet mu mahanga, bigatuma Abanyarwanda bamwe bumva nk’aho bagomba kwiyitirira ibindi bihugu kugira ngo bagere kuri ayo mahirwe, nyamara ‘monetization’ yashoboraga no kugabanya ubushomeri mu rubyiruko. Mu by’ukuri, ‘monetization’ bisobanura iki? Mu mvugo yoroshye, ni ubushobozi bwo kwinjiza amafaranga hakoreshejwe ibikorwa bikorerwa kuri internet, nko kwamamaza, kurebwa kw’amashusho, abafatabuguzi, cyangwa imikoranire n’ibigo byamamaza. Ku mbuga nka YouTube, Facebook, Instagram na TikTok, amafaranga aturuka cyane ku bashoramari bishyura kwamamaza kugira ngo ubutumwa bwabo bugere ku bantu benshi. Ibi bituma izo mbuga zifungura ‘monetization’ gusa mu bihugu babonamo isoko rihagije ry’abamamaza n’ababikoresha cyane. Ni ho ikibazo cy’u Rwanda gishingiye. Minisitiri w’Ikoranabuhanga mu Itumanaho na Inovasiyo, Paula Ingabire, yasobanuye ko imbuga nkoranyambaga zibanza kureba ibintu bitatu by’ingenzi mbere yo guha igihugu uburenganzira bwo gukorera amafaranga ku mugaragaro. Icya mbere ni isoko rihagije ry’abamamaza. Meta na Google bashingira cyane ku mafaranga atangwa n’ibigo byamamaza. Bisaba ko igihugu kigira ibigo byinshi byiyemeza kwamamaza kuri internet, kandi bigashyiramo amafaranga ahoraho. Minisitiri Ingabire yagaragaje ko u Rwanda rukiri hasi kuri uru rwego, aho hakenewe byibura ishoramari riri hagati ya Miliyoni 1$ na Miliyoni 1.5$ aturuka ku bamamaza kugira ngo ‘monetization’ ifungurwe mu buryo bwuzuye. Icya kabiri ni umubare n’imyitwarire y’abakoresha internet. Izo ‘platform’ zireba umubare w’abantu bakoresha internet, igihe bamara ku mbuga, n’uko bitabira (likes, comments, shares, views). Nubwo u Rwanda rufite internet iteye imbere ugereranyije n’ibihugu byinshi byo mu karere, umubare w’abayikoresha n’igihe bamara kuri izo mbuga biracyari hasi ugereranyije n’ibihugu byahawe ‘monetization’ kera. Icya gatatu ni amategeko n’umutekano w’amakuru. Meta na Google bareba niba igihugu gifite amategeko asobanutse agenga ikoranabuhanga, kirinda amakuru y’abakoresha, kandi kigahagarika ibibangamira abamamaza nko gukwirakwiza amakuru y’ibinyoma cyangwa ihohoterwa. Kuri uru ruhande, u Rwanda rufite amanota meza, ari na yo mpamvu ikibazo nyamukuru gisigaye ari icy’ishoramari ryo kwamamaza. Minisitiri Paula Ingabire yasobanuye ko ibi bikwiye gufatwa nk’inshingano ya buri wese, cyane cyane ibigo by’imbere mu gihugu, bikumva ko imbuga nkoranyambaga atari aho gutangariza amakuru gusa, ahubwo ari n’isoko rikomeye ry’ubucuruzi. Iyo urebye ku bindi bihugu byahawe ‘monetization’ hakiri kare nka Nigeria na Kenya, usanga byabitewe n’uko bifite isoko rinini ry’abamamaza, ibigo bikomeye byigenga bishyira amafaranga menshi mu kwamamaza kuri ‘digital’, ndetse n’umubare munini w’abakoresha smartphones na internet ihamye. Ghana yabanje gufungurirwa ‘monetization’ mu byiciro, nyuma y’uko Leta ifatanyije n’abikorera mu gushishikariza ibigo kwamamaza kuri Facebook na YouTube aho kwishingikiriza gusa kuri radiyo na televiziyo. Afurika y’Epfo yo yafashwe nk’isoko rikomeye cyane kubera amafaranga menshi azenguruka mu kwamamaza no kuba ifite abakoresha benshi bakurikirwa no hanze y’igihugu. Ibi byose bigaragaza ko ‘monetization’ itangwa ahantu imbuga nkoranyambaga zibonamo inyungu zigaragara. Ntitangwa ku bw’impuhwe, ahubwo itangwa ku bw’isoko rifatika. Iyo ‘monetization’ ifunguwe mu gihugu, igira akamaro kanini: abahanzi binjiza ku bihangano byabo, abanyabugeni bakibeshaho, urubyiruko rukabona imirimo mishya idasaba ishoramari rinini, naho igihugu kikungukira mu misoro no mu bukungu bushingiye ku ikoranabuhanga. Ibi bigabanya ubushomeri, bikongera icyizere cy’urubyiruko kandi bigaha agaciro impano zo mu gihugu. Nk’uko byagarutsweho mu Nama y’Umushyikirano, inzira u Rwanda rugomba kunyuramo si ugutegereza Meta cyangwa Google gusa, ahubwo ni uguhindura imyumvire y’abashoramari bo mu gihugu. Bagomba kumva ko imbuga nkoranyambaga ari isoko ry’ishoramari nk’ayandi yose. Iyo ibigo by’igihugu byiyemeje gushora amafaranga mu kwamamaza kuri izo mbuga, gufungurwa kwa ‘monetization’ biza nk’ingaruka y’ibikorwa bifatika, si nk’impano isabwa. Kugira ngo u Rwanda rugere kuri iyo ntego, bisaba ubufatanye bwa Leta, abikorera n’abakoresha imbuga nkoranyambaga, bagashyira hamwe bakubaka isoko rikurura Meta na Google. Icyo gihe, imbuga nkoranyambaga zizava ku kuba ahantu ho kwigaragaza gusa, zihinduke uruganda rw’akazi, amahirwe n’iterambere ku Banyarwanda.

Ibyifuzo by’abasomyi

Andika igitekerezo cyawe

0/2000

Igitekerezo cyawe kizemezwa n’abaditsi mbere y’uko cyagaragara. Ibyanditsse n’ababotsi cyangwa spam ntibyemewe.

Inkuru zerekeye

Apps 3 ukwiriye guhita usiba niba Telefone yawe ikomeza ku kubwira ngo ‘Full Storage’
Ikoranabuhanga

Apps 3 ukwiriye guhita usiba niba Telefone yawe ikomeza ku kubwira ngo ‘Full Storage’

Abakoresha telefoni za iPhone na Android bose bazi ukuntu bibabaza kubona ubutumwa buburira buza buri gihe bukubwira ngo ‘ububiko bwa telefoni bugiye kuzura cyangwa se bwuzuye cyane cyane iyo utazi icyo wasiba.

KWIZERA Jean de Dieuiminsi 4 yashize
Uwase Muyango ahagarariye u Rwanda muri AFRIMMA 2026
Ikoranabuhanga

Uwase Muyango ahagarariye u Rwanda muri AFRIMMA 2026

Uwase Muyango ahagarariye u Rwanda muri AFRIMMA 2026

KWIZERA Jean de Dieu2026 Nyakanga 14
Batanze Elon Musk ! Ubushinwa bwashyize hanze 'Brain Chip' igereranywa na Yesu
Ikoranabuhanga

Batanze Elon Musk ! Ubushinwa bwashyize hanze 'Brain Chip' igereranywa na Yesu

Batanze Elon Musk ! Ubushinwa bwashyize hanze 'Brain Chip' igereranywa na Yesu

KWIZERA Jean de Dieu2026 Kamena 8
Elon Musk yavuze ko amafaranga agenerwa abantu mu zabukuru ashobora kuzatakaza agaciro mu bihe biri imbere bya AI
Ikoranabuhanga

Elon Musk yavuze ko amafaranga agenerwa abantu mu zabukuru ashobora kuzatakaza agaciro mu bihe biri imbere bya AI

Elon Musk yavuze ko amafaranga agenerwa abantu mu zabukuru ashobora kuzatakaza agaciro mu bihe biri imbere bya AI

KUBWIMANA Samson2026 Werurwe 21
Umuyobozi ukomeye muri OpenAI yeguye nyuma y’impungenge ku masezerano y’ikigo akorera n’igisirikare cya Amerika
Ikoranabuhanga

Umuyobozi ukomeye muri OpenAI yeguye nyuma y’impungenge ku masezerano y’ikigo akorera n’igisirikare cya Amerika

Umuyobozi ukomeye muri OpenAI yeguye nyuma y’impungenge ku masezerano y’ikigo akorera n’igisirikare cya Amerika

KUBWIMANA Samson2026 Werurwe 10
Ikigo cya OpenAI cyashyize ahagaragara uburyo bushya buha umuntu uburenganzira bwose bwo kubona ibisubizo akeneye
Ikoranabuhanga

Ikigo cya OpenAI cyashyize ahagaragara uburyo bushya buha umuntu uburenganzira bwose bwo kubona ibisubizo akeneye

Ikigo cya OpenAI cyashyize ahagaragara uburyo bushya buha umuntu uburenganzira bwose bwo kubona ibisubizo akeneye

KUBWIMANA Samson2026 Werurwe 10

Inkuru zishyashya

Yuzuye akanyamuneza amwita umuvandimwe ! Tengetenge yahuye na Jason Derulo
Imyidagaduro

Yuzuye akanyamuneza amwita umuvandimwe ! Tengetenge yahuye na Jason Derulo

Saad Ssozi, uzwi cyane nka Tengetenge, yahuye n’umuhanzi w’Umunyamerika Jason Derulo, bishimangira ubwamamare bw’uyu mwana wakunzwe cyane mu rwenya.

KWIZERA Jean de Dieuiminota 47 zashize
Idubu rikora siporo n’igihunyira kirakaye: Amafoto 10 asekeje y’inyamaswa muri 2026
Izindi nkuru

Idubu rikora siporo n’igihunyira kirakaye: Amafoto 10 asekeje y’inyamaswa muri 2026

Amafoto y’inyamaswa yafashwe mu bihe bitandukanye muri uyu mwaka yongeye kwerekana ko n’Isi y’inyamaswa ishobora gutanga amashusho asekeje cyane nk’uko n’ikiremwamuntu kibigenza.

KWIZERA Jean de Dieuamasaha 4 yashize
Ibyo bicucu kereka babizanye nkabyereka - Umuraperi Papa Cyangwe yavuze icyateye isibwa ry'indirimbo ye(Reka Mbeho)
Imyidagaduro

Ibyo bicucu kereka babizanye nkabyereka - Umuraperi Papa Cyangwe yavuze icyateye isibwa ry'indirimbo ye(Reka Mbeho)

Mu magambo akomeye, Umuraperi Papa Cyangwe yasobanuye Impamvu we n'abaraperi bari bakoranye indirimbo bise "Reka Mbeho", bayisibye ku mbuga nkoranyambaga zose zicururizwaho umuziki.

ISHIMWE Didier Olivieramasaha 7 yashize
Mufashwa gutembera mu Kiyaga mugahabwa na Breakfast ku buntu ! El Classico Apartment i Rubavu, ahantu heza ho kuruhukira
Inkuru zamamaza

Mufashwa gutembera mu Kiyaga mugahabwa na Breakfast ku buntu ! El Classico Apartment i Rubavu, ahantu heza ho kuruhukira

Mu gace k’Uburengerazuba bw’u Rwanda, mu Karere ka Rubavu, harabarizwa El Classico Apartment iherereye mu Murenge wa Nyamyumba, ahazwi nka Brasserie. Ubu hari Poromosiyo abari mu kwa buki cyangwa abandi basohotse bahabwa Poromosiyo yo gutemberezwa mu Kiyaga cya Kivu ku buntu mu gahabwa n’ifunguro rya mu gitondo k ubuntu.

KWIZERA Jean de Dieuamasaha 8 yashize
Barack na Michelle Obama bizihije imyaka 34 bashakanye Barack Obama avuga ko akamuri k’umutima
INKURU NYAMUKURU

Barack na Michelle Obama bizihije imyaka 34 bashakanye Barack Obama avuga ko akamuri k’umutima

Uwahoze ari Perezida wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Barack Obama, n’umugore we Michelle Obama, bizihije imyaka 34 ishize babana nk’umugabo n’umugore, basangiza abakunzi babo ubutumwa bwuje urukundo ku isabukuru y’ubukwe bwabo.

KWIZERA Jean de Dieuamasaha 9 yashize
Uburyo 8 bwafasha kurinda no kunoza imikorere y’ibihaha
Ubuzima

Uburyo 8 bwafasha kurinda no kunoza imikorere y’ibihaha

Ibihaha ni igice cy’ingenzi cy’umubiri, kuko bidufasha guhumeka no kubona umwuka wa ogisijeni ukenewe kugira ngo umubiri ukore neza.

KWIZERA Jean de Dieuamasaha 10 yashize